Deduga lawan prayoga,
myang watara reringa awya lali,
iku parabot satuhu,
tan kena tininggala,
tangi lungguh angadeg tuwin lumaku,angucap meneng anendra,
duga-duga nora keri.
(Wulangreh, pupuh Pangkur)
“Deduga lawan prayoga” minangka salah sawijining piwulang luhur ing kabudayan Jawa. Deduga tegese nimbang-nimbang luwih dhisik sadurunge tumindak utawa guneman, dene prayoga tegese becik, patut, lan trep. Mula, wong sing nduweni deduga lawan prayoga yaiku wong sing bisa mikir kanthi wening, ngerti kahanan, lan bisa milih tumindak sing trep miturut papan, wektu, lan kancane guneman.
Kosok baline, ora nduwe duga ateges wong sing tumindak utawa guneman tanpa mikir dhisik. Dheweke ora nggatekake unggah-ungguh, ora bisa maca kahanan, lan ora nimbang akibat saka tumindake. Wong kaya mangkono bisa wae ora nduweni niyat ala, nanging amarga ora nduweni deduga, tumindake malah bisa gawe wong liya krasa ora kepenak.
Tuladhane, ana bocah mlebu ruang guru tanpa salam lan langsung lungguh ing kursi guru. Sanajan dheweke mung arep njupuk buku, tumindake kuwi nuduhake yen dheweke durung nduweni deduga. Bocah mau kudune ngucap salam, njaluk idin, banjur nerangake apa kang dadi keperluane.
Tuladha liyane nalika ana kanca lagi sedhih. Wong sing ora nduweni deduga bisa wae malah ngguyu, nggoda, utawa nyritakake masalah kancane ing ngarepe wong liya. Nanging wong sing nduweni deduga bakal ngerti yen kahanan kuwi mbutuhake tembung kang alus lan tumindak kang bisa nyenengake atine kanca.
Ing bebrayan, deduga iku wigati banget. Manungsa ora bisa urip dhewe. Saben dina kita sesambungan karo wong tuwa, guru, kanca, tangga teparo, lan masyarakat. Yen saben wong mung nuruti karepe dhewe tanpa mikirake wong liya, mesthi gampang tuwuh padudon lan salah paham.
Ora nduwe duga uga bisa katon saka carane guneman. Wong kang seneng nyelani guneman, ngomong kasar marang wong tuwa, ngguyu nalika wong liya menehi panemu, utawa nyritakake kaluputane wong liya ing ngarepe akeh wong, iku pratandha kurang bisa ngetrapake deduga lan prayoga.
Mula, sadurunge guneman utawa tumindak, becike kita takon marang awake dhewe: “Apa iki becik? Apa iki patut? Apa ora bakal nglarani atine wong liya?” Pitakon prasaja kasebut bisa dadi rem supaya kita ora kesusu tumindak.
Deduga lawan prayoga mulang supaya manungsa ora mung ngerti apa sing arep ditindakake, nanging uga ngerti kapan, ing ngendi, marang sapa, lan kepriye carane nindakake. Wong sing bisa nindakake iku bakal katon nduweni tata krama lan bisa ngajeni wong liya.
Kanthi ngugemi pitutur “deduga lawan prayoga” , kita bisa sinau dadi manungsa sing luwih wicaksana, andhap asor, ngerti unggah-ungguh, lan bisa njaga katentreman ing bebrayan (TL).
0 Komentar